Σάββατο, 11 Μαρτίου 2017

Θεολογική ἀλήθεια καί ἀλήθεια γιά τόν Θεό


Κωνσταντίνου Μιλτιάδης
Καθηγητής Θεολογικς Σχολς Α.Π.Θ.

ντιμέτωπο μέ να πανίσχυρο κατεστημένο μφανίζει τόν ησο περικοπή Μάρ β΄ 1-12, πού, σύμφωνα μέ τό λειτουργικό τυπικό τς νατολικς κκλησίας, ποτελε τό εαγγελικό νάγνωσμα τς δεύτερης Κυριακς τς Μεγάλης Τεσσαρακοστς. Πρόκειται γιά τό κατεστημένο κενο πού διαμορφώνουν νθρωποι, ο ποοι παρουσιάζονται ς εδικοί πάνω σέ να θέμα καί περαμύνονται μέ τέτοιο φανατισμό τς λήθειας πού νομίζουν τι κατέχουν, στε τούς εναι δύνατο νά πιστέψουν κόμη καί τήν πραγματικότητα πού βλέπουν μέ τά δια τους τά μάτια.

Σύμφωνα μέ τήν περικοπή, ησος κήρυττε σέ κάποιο σπίτι τς Καπερναούμ καί εχε μαζευτε τόσος κόσμος, στε κανείς δέν μποροσε πιά νά τόν πλησιάσει. Κάποιοι νθρωποι πού μετέφεραν ναν παράλυτο, ταν διαπίστωσαν τι ταν δύνατο νά προσεγγίσουν μέ λλον τρόπο τόν ησο, δέν δίστασαν νά νοίξουν μία τρύπα στήν ροφή το σπιτιο - κατασκευή τν σπιτιν τς ποχς στήν Παλαιστίνη πέτρεπε τέτοιου εδους νέργειες- καί νά κατεβάσουν μέ σχοινιά τόν παράλυτο μπροστά του γιά νά τόν θεραπεύσει. ησος, βλέποντας τή μεγάλη πίστη τν νθρώπων ατν, πευθύνεται στόν παράλυτο λέγοντας: «Ο μαρτίες σου συγχωρονται».

Ατή κριβς φράση μως εναι πού πυροδοτε τήν ντίδραση τν νθρώπων γιά τούς ποίους γινε λόγος παραπάνω. Πρόκειται στή συγκεκριμένη περίπτωση γιά τούς “γραμματείς”, τούς μορφωμένους, δηλαδή, νθρώπους τς ποχς, ο ποοι εχαν ς κύριο ργο τους τή μελέτη, νάλυση καί ρμηνεία τς γίας Γραφς· κάτι σάν τούς σημερινούς θεολόγους. Πρόκειται γιά νθρώπους πού σπρισαν τά μαλλιά τους στή μελέτη τν ερν κειμένων καί πίστευαν τι γνώριζαν πιά τά πάντα γιά τό Θεό. Εχαν ναπτύξει μία πό κάθε ποψη λοκληρωμένη καί τεκμηριωμένη διδασκαλία γιά τόν Θεό πού δέν φαινόταν νά χάνει πό πουθενά, δέν μποροσε νά κλονιστε μέ τίποτε. Εχαν μίαν πάντηση γιά κάθε ρώτημα, μποροσαν νά βρον λύση σέ κάθε πρόβλημα πού τούς θεταν· κάτι σάν τούς σημερινούς γεροντάδες. Καί τώρα, λο ατό τό οκοδόμημα, πού τόσα χρόνια μέ τόσο κόπο στηναν, ρχεται νά τούς τό γκρεμίσει νας νεαρός ραββίνος μέ τή φράση «Ο μαρτίες σου συγχωρονται».

Τό γεγονός τι νας νθρωπος, χρόνια παράλυτος, μπορε καί περπατάει τό φήνουν ντελς σχολίαστο. Ατό πού τούς πασχολε εναι τό θεωρητικό θεολογικό ρώτημα ν ησος χει τό δικαίωμα νά συγχωρε μαρτίες χι. φο πραγματικότητα εναι διαφορετική πό ατό πού πιστεύουν, λάθος εναι πραγματικότητα καί χι θεωρία τους.

Τό κεντρικό, λοιπόν, θέμα τς περικοπς εναι σχέση θεωρίας καί λήθειας. Σέ μι νάλογη κατάσταση μέ ατήν πού ντιμετώπισε ησος βρέθηκε ρκετούς αἰῶνες ργότερα καί γιος Γρηγόριος Παλαμς, στή μνήμη το ποίου εναι φιερωμένη δεύτερη Κυριακή της Σαρακοστς. Στίς ρχές το ιδ΄ αώνα κάποιοι μοναχοί στό γιο ρος φάρμοζαν μία ρισμένη τεχνική σκησης καί προσευχς μέ πλήρη πομόνωση πό ξωτερικά ρεθίσματα, στε νά ξιωθον μις ντονης μπειρίας το θείου φωτός. «δύνατον», ποστήριζαν ο μορφωμένοι θεολόγοι τς ποχς, «φόσον Θεός εναι κατάληπτος». Καί πάλι θεωρία ρχόταν νά μφισβητήσει ατό πού κάποιοι νθρωποι βίωναν ς πραγματική μπειρία.

Τήν περάσπιση τν μοναχν νέλαβε Γρηγόριος. Συμφωνε, βεβαίως, τι Θεός εναι κατάληπτος, πιμένει μως τι νθρωπος μπορε νά τόν γνωρίσει, ταν διος Θεός τό πιτρέπει καί νθρωπος πληρο ρισμένες προϋποθέσεις. τσι ναπτύσσει μία θεολογία, ποία βασίζεται στή διάκριση οσίας το Θεο καί νεργειν το Θεο. οσία το Θεο εναι καί παραμένει κατάληπτη, νέργειά του μως εναι καταληπτή. Στόχος τς θεολογίας, πομένως δέν πρέπει νά εναι ξέταση τς οσίας το Θεο, λλά προσπάθεια προσέγγισης το Θεο κατά τίς νέργειες καί τίς σχέσεις του μέ τά δημιουργήματά του. Κατ’ ατόν τόν τρόπο θεολογία πό μία θεωρητική, φιλοσοφικο τύπου, νασχόληση μέ τό μυστήριο το Θεο γίνεται ζωή καί μπειρία, γίνεται μετοχή στίς νέργειες το Θεο καί δηγε τόν νθρωπο στή “φυσική του κατασταση”, πως χαρακτηριστικά τόνιζε γιος Γρηγόριος Παλαμς, στήν νωσή του μέ τόν Θεό, στή θέωση.

Μία τέτοια προσέγγιση το Θεο ζητάει Χριστός πό τούς μαθητές του λων τν ποχν. Μία προσέγγιση πού θά βασίζεται στήν προσωπική τους μπειρία καί χι σέ κάποιες θεωρητικές διδασκαλίες πού κουσαν στά μαθήματα τν θρησκευτικν στό σχολεο. Τό ρώτημα, βέβαια, εναι κατά πόσο σύγχρονος τρόπος ζως πιτρέπει μία ζωντανή μπειρία το Θεο. ρυθμός τς ζως σήμερα λάχιστα περιθώρια φήνει στούς νθρώπους γιά μία ματιά μέσα τους, νά σκεφτον καί νά προβληματιστον πάνω στόν ρόλο τους ς χριστιανν καί στόν πραγματικό σκοπό τς ζως τους. Ο περισσότεροι περιορίζονται συνήθως στήν τέλεση κάποιων τυπικν θρησκευτικν καθηκόντων καί φήνουν τά μεγάλα προβλήματα στά χέρια τν εδικν. σο λιγότερο μως σκέφτονται ο χριστιανοί τόσο περισσότερο χρο φήνουν σέ κάθε λογής “αθεντίες”, ο ποες ναλαμβάνουν νά σκέφτονται γιά τούς λλους, νά τούς περννε τίς ποιες πόψεις τους, τοιμες καί καλά διατυπωμένες μέσα πό να σύνθημα, πού μπορε κανείς εκολα νά τό ναμασ καί νά τό διαδίδει. τσι μως καταντον ο νθρωποι βουλα ργανα στά χέρια ατν πού ναλαμβάνουν νά διαμορφώνουν τήν κοινή γνώμη, μαδοποιονται κάτω πό να λάβαρο καί εναι τοιμοι νά κστρατεύσουν νάντια σέ ποιονδήποτε τούς ποδειχτε ς χθρός. Εκολα ντιλαμβάνεται κανείς τι, ταν κάποιος βρεθε σέ ατήν τήν κατάσταση, νιώθει τόσο σφαλής καί κατοχυρωμένος πό τήν κυρίαρχη δεολογία τς ποχς πού λλοι διαμόρφωσαν γι’ ατόν, στε χι μόνον τόν Θεό δέν μπορε νά ναζητήσει καί νά δε, λλά οτε καί τήν καθημερινή πραγματικότητα μπορε νά ντιληφθε πλέον σωστά.


εαγγελική περικοπή Μάρ β΄ 1-12 εναι να προσκλητήριο ντίστασης· ντίστασης πέναντι σέ λους κείνους πού στοχεύουν στήν πνευματική γκύλωση τς κκλησίας, πού περγάζονται τήν πνευματική μιζέρια καί τύφλωση τν χριστιανν. Εναι καιρός ο πιστοί νά ντισταθον στήν σοπέδωση πού πιβάλλουν τά διάφορα (λεγόμενα) πνευματικά περιβάλλοντα καί στήν περαπλουστευμένη θεώρηση τς ζως πού πιχειρον νά τούς περάσουν. Εναι καιρός νά γίνει σέ λους συνείδηση τι τό “ποίμνιο” τς κκλησίας δέν ποτελεται πό πρόβατα· ποτελεται πό νθρώπους πού σκέφτονται, συζητον, ποφασίζουν συνειδητά καί πρό πάντων ψάχνουν. Σέ μία ποχή πόλυτου ποπροσανατολισμο καί πνευματικς ποχαύνωσης τό καθκον τν χριστιανν γιά παναπροσδιορισμό τς σχέσης τους μέ τόν Θεό καί πιό συνειδητή μαρτυρία τς μπειρίας τους πό τή σχέση ατή προβάλλει περισσότερο πιτακτικό πό ποτέ.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου